Hanna
12-29-2014, 15:21
Nhà báo Thu Hà:Thưa quư vị, không một quốc gia, một dân tộc nào phát triển hùng mạnh mà thiếu vắng văn hóa. Văn hóa là cốt lơi của sức mạnh mềm, là yếu tố đóng vai tṛ quyết định sức mạnh, vị thế, uy tín quốc gia. Gia tăng sức mạnh này là chiến lược quan trọng để hoàn thành nhiều mục tiêu lớn của dân tộc. Đây cũng là nội dung tọa đàm tổng kết các vấn đề văn hóa-xă hội cuối năm của Tuần Việt Nam.
Xin trân trọng giới thiệu hai khách mời là Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát và nhà báo Phạm Kim Dung (Kỳ Duyên). Nếu nh́n lại các vấn đề văn hóa-xă hội của dân tộc một năm qua, điều ǵ khiến các chị suy nghĩ, trăn trở nhất?
“Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n”
Nhà báo Kim Dung/Kỳ Duyên: Có câu nói rất nổi tiếng của học giả Phạm Quỳnh “Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n”, chương tŕnh Điều c̣n măi của VietNamNet, khi ca sĩ Nguyên Thảo cất lên ca khúc “T́nh ca” của nhạc sĩ Phạm Duy, có câu “Tôi yêu nước nước tôi, từ khi mới ra đời…” khiến tôi cảm động đến gai người.
Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n. Văn hóa c̣n, nước ta c̣n. Một điểm đặc thù của văn hóa, là được tiếp nhận, được sàng lọc rất lâu qua hàng ngh́n năm, hàng thế kỷ. Văn hóa là “mưa dầm thấm đất”.
Nói đến văn hóa không thể tách rời kinh tế-xă hội. Kinh tế-xă hội nào, văn hóa ấy. Văn hóa là cơ sở để bảo đảm cho nhân cách, vị thế, tầm vóc một dân tộc. Một con người, dù giàu có nhưng không quan tâm chăm chút vốn văn hóa th́ xét cho cùng chỉ là trọc phú. Một dân tộc nếu chỉ giàu mà không chăm chút văn hóa chắc chắn không thể bền vững, bởi nó không thấy rơ cái bản sắc của dân tộc đó. Văn hóa là sản phẩm của cơ chế quản lư, của sự phát triển kinh tế-xă hội. Nó được điều chỉnh trong mối tương quan xă hội đó.
Trở lại câu hỏi của Thu Hà, nh́n lại văn hóa-xă hội năm qua, tôi thấy có điểm sáng là việc Đà Nẵng, Hội An vươn lên để được chọn là nơi đáng sống nhất; trong nhóm địa danh du lịch yêu thích nhất. Đó là một cách quảng bá cho văn hóa Việt. Có những di sản văn hóa được UNESCO công nhận. Có những con người cụ thể với những việc làm cụ thể đầy tính nhân văn, văn hóa, ư nghĩa, như Nhóm Cơm có thịt của Trần Đăng Tuấn, chương tŕnh Lục lạc vàng của Đài truyền h́nh VN.
Bên cạnh đó, trong thời kinh tế thị trường này, lại có những khái niệm rất buồn, đó là “văn hóa tham nhũng”. Tham nhũng đâu phải là văn hóa, thực tế là phản văn hóa, là mặt trái của văn hóa. Vậy mà bây giờ người ta “thừa nhận” tham nhũng như một nét văn hóa th́ nguy quá.
Đó là thái độ vô cảm của người Việt với nhau khi đồng loại gặp rủi ro, tai họa có thể gặp mọi nơi, mọi chỗ. Như số đông con người xông vào hôi của; cướp tiền, cướp bia…. Đó c̣n là chuyện đánh chửi, xúc phạm thầy cô giáo, đuổi chém thầy thuốc. Sự phản văn hóa nhiều khi chính là tội ác. Thật đau đớn khi phải đọc, phải nghe không biết bao vụ trẻ em bị xâm hại, bị bạo hành. Có ǵ đau đớn hơn khi những đứa trẻ tiểu học, ngay ở HN, khi đến trường, luôn phải được cảnh báo đi vệ sinh không được đi một ḿnh.
Những mặt tối đó, những hiện trạng đó đă được chính các nhà tâm lư xă hội gọi là sự “rối loạn những giá trị”.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Không thể phủ nhận, những thành tựu về kinh tế của đất nước so với hơn chục năm về trước quả thực tốt hơn rất nhiều. Nhưng thật tiếc, khi những bất ổn xă hội vẫn tồn tại.
Nhớ những năm nghèo khổ, cuộc sống rất thanh b́nh, có trật tự xă hội. Con người sống t́nh nghĩa, san sẻ bao dung.
Tôi nhớ hồi 18 tuổi, nửa đêm tôi đi bộ một ḿnh từ Cửa Nam lên khu văn công Mai Dịch mà chẳng có vấn đề ǵ. Nhưng bây giờ khác lắm.
Kinh tế khá lên đáng lẽ văn hóa phải lên theo th́ ngược lại những ǵ đang được báo chí phản ánh, các ĐBQH phản ánh lại cho thấy văn hóa ta đang xuống cấp, đang lệch chuẩn…
Người dân rất muốn hỏi lănh đạo các cấp là tại sao kinh tế lên mà văn hóa lại xuống? Bởi nếu t́m được câu trả lời th́ sẽ t́m được lời giải đáp để chữa chạy những lệch lạc hiện nay.
Bên cạnh những quyết sách phát triển kinh tế-văn hóa cũng cần có những quyết sách để ǵn giữ và phát triển văn hóa bởi đó chính là nền tảng, là cốt lơi của mỗi xă hội. Mỗi một gia đ́nh hạnh phúc êm ấm th́ xă hội sẽ bền vững, quốc gia sẽ có nhiều cơ hội phát triển hưng thịnh.
Hiện nay, các mối quan hệ đă bị đổ vỡ rất nhiều. Những chuyện xảy ra được báo chí dẫn lại cho thấy những chuyện đau ḷng như con cái không kính trọng cha mẹ, thậm chí là chửi bới, hành hạ, giết cả bậc sinh thành. Trong các quan hệ xă hội th́ con người bỗng nhiên trở nên dễ giận dữ, dễ dẫm đạp lên nhau. Ngày càng thiếu vắng sự tương kính giữa người với người.
Tôi tin rằng, các vị lănh đạo luôn mong muốn và đang có những định hướng làm sao để xă hội ngày càng tốt lên, không chỉ kinh tế mạnh lên, mà văn hóa cũng ǵn giữ được. Mong là vậy, muốn là vậy nhưng tại sao chúng ta vẫn chưa làm được?
Vừa rồi, những thông tin về vị nguyên tổng thanh tra chính phủ, người luôn lên tiếng kêu gọi chống tham nhũng vậy mà ông ấy lại là người tham nhũng; rồi c̣n chuyện ông cựu bí thư Huế khai man và có vấn đề về tư cách. Vẫn biết đó chỉ là những con sâu, không phải phổ biến, nhưng một vài vị như vậy, cũng làm người dân suy nghĩ và mất mát niềm tin.
Ḷng tự trọng chính là sức mạnh, là nội lực, góp phần quan trọng đưa nước Nhật hùng mạnh như ngày nay.
Có ḷng dân, là có tất cả
Nhà báo Thu Hà:Từ những trăn trở của các chị, có thể thấy rằng những chấn thương tâm lư hiện đại đang gặm nhấm và bào ṃn dần sức mạnh của đất nước ḿnh. Vậy, theo các chị nguyên nhân là do đâu và ai phải chịu trách nhiệm?
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Ngày xưa chúng ta có các đoàn thể chính trị xă hội và chúng tôi trưởng thành từ đó. Tuy nhiên, các đoàn thể thời chúng tôi rất nghiêm. Muốn là thành viên, cần phải chuẩn bị và phấn đấu, rèn luyện quyết liệt, chuẩn bị cho ḿnh nhiều điểm tốt, và những điểm tốt này phải được xă hội, được tập thể công nhận.
Tiếc rằng bây giờ đâu đó người ta phấn đấu đơn giản quá, dễ dàng quá, nhiều khi để t́m cơ hội thăng tiến, v́ chức tước hơn là để đóng góp cho sự nghiệp phát triển chung, phấn đấu cho mục tiêu, lư tưởng chung. Trong khi những người có khí tiết, có ḷng tự trọng v́ không chịu đi cổng sau nên thường bị thua thiệt. Năm rồi ở Hà Nội từng có người nói công khai khi họp về giá chạy việc, chạy chức. Nếu không có lửa th́ làm sao có khói.
Dân tộc ḿnh trong chiến tranh người người đă xả thân, đùm bọc lẫn nhau không tiếc máu xương. Tại sao giờ đất nước ḥa b́nh, cuộc sống khấm khá hơn th́ bỗng đâm ra sống ích kỷ, chỉ biết thu vén, ḷng tham trở nên vô đáy không biết thế nào là đủ. Con người dễ sinh nóng giận, mạt sát, dễ dẫm đạp lên nhau, chẳng ai tin ai. Đó là bởi ḷng tham là sự ích kỷ nhỏ nhen, là bởi quan điểm sống và mục tiêu sống đă quá khác trước.
Tôi là người đă viết kịch bản và sản xuất bộ phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là phim “Nh́n ra biển cả”. Bộ phim về thời trẻ của Chủ Tịch. Để làm bộ phim này tôi đă đọc rất nhiều tư liệu về cuộc sống b́nh dị, nhân ái, bao dung của Cụ. Chẳng cần nh́n đâu xa, chỉ cần nh́n tấm gương của Cụ như thế mà dọn ḿnh. Có được ḷng dân là có được tất cả. Khi mà ḷng dân đă thu phục được bằng những tấm gương đạo đức chí công vô tư, bằng sự liêm khiết chính trực th́ chính quyền ắt sẽ bền vững, đưa ra quyết sách ǵ nhân dân cũng ủng hộ.
Chẳng phải đâu xa, ngay chuyện phim ảnh cũng có thể thấy, nhiều bộ phim mang tính nhân văn nhưng lại rất khan người xem, trong khi đó, những bộ phim khai thác nhiều, khai thác sâu về đề tài cướp, giết, hiếp… lại luôn trong t́nh trạng cháy vé. Sống ào ạt, làm ào ạt, sống vội, sống gấp quen rồi… Chậm lại chút, nghĩ ngợi chút dường như là một điều xa xỉ..
Cái lệch chuẩn c̣n thể hiện ở việc nhiều người đang bị rơi vào bẫy hư danh. Một đất nước hướng theo học vị th́ tốt nhưng mà phải là học vị thật chứ không thể là học vị “mua” hoặc sao chép cốt lấy cái bằng làm le với thiên hạ.
Nhà báo Kim Dung/Kỳ Duyên: Cái chấn thương tâm lư lớn nhất trong xă hội hiện nay là ǵ? Chính là suy giảm niềm tin. Ngay với một đứa trẻ, mất niềm tin đă là một chấn thương lớn lắm khi trẻ mới bước vào đời. Thậm chí là nỗi ám ảnh, và có khi nó đi theo suốt trong cuộc đời. Cho nên có một câu nói “mất niềm tin là mất tất cả”.
C̣n với một XH như chúng ta, cách đây mấy năm tôi nghe ĐBQH Dương Trung Quốc, trong một phát biểu trên báo, ông nói đến sự u ám của niềm tin. C̣n bây giờ, tôi thấy niềm tin đó không chỉ là u ám, mà là “mất mát”. V́ liệu người dân có thể có niềm tin không khi mà ngay vị cán bộ cao cấp của đất nước cũng phải nói : “Trước đây chỉ có một con sâu làm rầu nồi canh, nay th́ nhiều con sâu lắm. Nghe mà thấy xấu hổ…”
Nhà báo Thu Hà: Thế hệ của các chị, cơ sở để đặt niềm tin là ǵ?
Nhà báo Kim Dung/ Kỳ Duyên: Thế hệ chúng tôi khi đó sống rất lư tưởng. Trong nhà trường tiểu học, th́ có 05 điều Bác Hồ dạy. Những năm tháng chiến tranh, ở nơi sơ tán, là hoàn toàn hồn nhiên sống theo lẽ sống “03 sẵn sàng”. Hay là “đi bất cứ đâu khi Tổ quốc cần”. Các tác phẩm văn học , từ trong nhà trường cho đến cuộc đời cũng tác động nhiều đến từng cá nhân. Lúc đó chúng tôi sống trong một môi trường lành mạnh, XH cũng lành mạnh hơn rất nhiều.
Giờ đây, không ít người có niềm tin ở… tiền. “Có tiền mua tiên cũng được- có cả một tổng kết dân gian mang tính triết lư đáng buồn như thế. Rồi “Không thể mua được bằng tiền, nhưng có thể mua bằng… rất nhiều tiền”. Con người giờ đây tin ở sức mạnh đồng tiền thế cơ mà.
Dù thực ra trong xă hội, vẫn luôn tồn tại những điều tốt, vẫn luôn có những con người tốt bụng, sẵn sàng làm những điều, những việc từ thiện, nhân ái nhưng dường như đồng tiền giờ đây có sức chế ngự mạnh hơn. Người ta bảo giờ là “thời Kim Tiền”!
Có những quan chức tham lam, lạm dụng quyền chức vơ vét, dối trá cướp công đồng đội, thực chất là đă tự tha hóa. Những con sâu ấy đă làm vẩn đục môi trường sống của XH, làm người dân bất b́nh, phẫn nộ và hoài nghi tất cả. Nên thấy đó là nỗi hổ thẹn của một dân tộc. Bởi họ đă không coi pháp luật là ǵ. Họ tự cho ḿnh quyền “ngồi trên pháp luật”.
Hăy nh́n nguy cơ mất niềm tin thực sự là nguy hiểm, bởi nó ảnh hưởng đến tầm vóc, nhân cách và làm suy yếu dân tộc.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Thế hệ chúng tôi bây giờ thuộc diện “cổ lai hy” rồi. Nhưng không phải cái ǵ cũ cũng đều bỏ đi. Có những cái cũ tốt th́ cần giữ lại. Chả thế mà có người cứ đùa vui (nhưng cũng có sự thật trong đó) rằng “bao giờ cho đến ngày xưa?” Ngày xưa thanh b́nh ơi, ngày xưa trong trẻo ơi, ngày xưa t́nh nghĩa ơi, ngày xưa trọng đạo nghĩa hơn tiền bạc ơi… Bao nhiêu cái ơi ấy, bây giờ có gọi cũng chả thấy hay ít thấy trả lời. Thật tiếc!
Nhà báo Thu Hà:Vừa rồi bộ trưởng Hoàng Tuấn Anh có thông báo, hơn 80% gia đ́nh Việt Nam đạt danh hiệu gia đ́nh văn hóa. Các chị có b́nh luận ǵ về con số này và thực tế cuộc sống đang diễn ra?
Nhà báo Kim Dung/ Kỳ Duyên: Tôi chợt nhớ đến con số của Bộ trưởng Nguyễn Thái B́nh rằng, 99% công chức hoàn thành nhiệm vụ. Con số đó sẽ là sự.. tương hỗ tương thích hơn 80% gia đ́nh văn hóa.
Con số đó chỉ phản chiếu thêm đó là bệnh thành tích, chưa phản ánh được sự thật là các gia đ́nh văn hóa hay không?
Không ai phủ nhận mục đích của cuộc vận động Xây dựng gia đ́nh văn hóa là tốt, v́ gia đ́nh là tế bào của XH. Tuy nhiên, đất nước đă chuyển sang cơ chế thị trường, mọi thang bậc giá trị, tiêu chí văn hóa cần gắn kết với thời cuộc mới. Không thể dùng cái tiêu chí cũ để đo các thang bậc giá trị mới.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Khen thưởng đúng th́ động viên được rất nhiều. Nhưng nếu chỉ chạy theo thành tích mà ban phát sự khen búa xua th́ lại hỏng.
Cạnh sự khen cũng cần biết lắng nghe. Một con người c̣n luôn luôn phải tu dưỡng sửa đổi ḿnh để tốt lên huống hồ một đất nước. Cái cốt lơi là phải biết lắng nghe những lời nói phải, tránh sự qui chụp cho rằng thế là do họ không tốt với ḿnh, là không ưa ḿnh, ghét ḿnh, cao hơn nữa là “phản bội” ḿnh nên mới nói thế.
Hăy bỏ qua hiện tượng mà nh́n vào bản chất. Ví như có người hay nói nghịch nhĩ nhưng khi có việc khó khăn là thấy họ có mặt ghé vai ngay. Cuộc sống muôn màu như thế đấy. Phải biết tỉnh táo mà nh́n đúng người, đúng việc. Nói là vậy nhưng chẳng phải lúc nào và bao giờ cũng minh mẫn và tỉnh táo được. Nghe khen–dù biết là khen không thật–vẫn cứ thích hơn là nghe chê…
Trớ trêu thay!
Theo Vietnamnet
Xin trân trọng giới thiệu hai khách mời là Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát và nhà báo Phạm Kim Dung (Kỳ Duyên). Nếu nh́n lại các vấn đề văn hóa-xă hội của dân tộc một năm qua, điều ǵ khiến các chị suy nghĩ, trăn trở nhất?
“Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n”
Nhà báo Kim Dung/Kỳ Duyên: Có câu nói rất nổi tiếng của học giả Phạm Quỳnh “Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n”, chương tŕnh Điều c̣n măi của VietNamNet, khi ca sĩ Nguyên Thảo cất lên ca khúc “T́nh ca” của nhạc sĩ Phạm Duy, có câu “Tôi yêu nước nước tôi, từ khi mới ra đời…” khiến tôi cảm động đến gai người.
Tiếng Việt c̣n, nước ta c̣n. Văn hóa c̣n, nước ta c̣n. Một điểm đặc thù của văn hóa, là được tiếp nhận, được sàng lọc rất lâu qua hàng ngh́n năm, hàng thế kỷ. Văn hóa là “mưa dầm thấm đất”.
Nói đến văn hóa không thể tách rời kinh tế-xă hội. Kinh tế-xă hội nào, văn hóa ấy. Văn hóa là cơ sở để bảo đảm cho nhân cách, vị thế, tầm vóc một dân tộc. Một con người, dù giàu có nhưng không quan tâm chăm chút vốn văn hóa th́ xét cho cùng chỉ là trọc phú. Một dân tộc nếu chỉ giàu mà không chăm chút văn hóa chắc chắn không thể bền vững, bởi nó không thấy rơ cái bản sắc của dân tộc đó. Văn hóa là sản phẩm của cơ chế quản lư, của sự phát triển kinh tế-xă hội. Nó được điều chỉnh trong mối tương quan xă hội đó.
Trở lại câu hỏi của Thu Hà, nh́n lại văn hóa-xă hội năm qua, tôi thấy có điểm sáng là việc Đà Nẵng, Hội An vươn lên để được chọn là nơi đáng sống nhất; trong nhóm địa danh du lịch yêu thích nhất. Đó là một cách quảng bá cho văn hóa Việt. Có những di sản văn hóa được UNESCO công nhận. Có những con người cụ thể với những việc làm cụ thể đầy tính nhân văn, văn hóa, ư nghĩa, như Nhóm Cơm có thịt của Trần Đăng Tuấn, chương tŕnh Lục lạc vàng của Đài truyền h́nh VN.
Bên cạnh đó, trong thời kinh tế thị trường này, lại có những khái niệm rất buồn, đó là “văn hóa tham nhũng”. Tham nhũng đâu phải là văn hóa, thực tế là phản văn hóa, là mặt trái của văn hóa. Vậy mà bây giờ người ta “thừa nhận” tham nhũng như một nét văn hóa th́ nguy quá.
Đó là thái độ vô cảm của người Việt với nhau khi đồng loại gặp rủi ro, tai họa có thể gặp mọi nơi, mọi chỗ. Như số đông con người xông vào hôi của; cướp tiền, cướp bia…. Đó c̣n là chuyện đánh chửi, xúc phạm thầy cô giáo, đuổi chém thầy thuốc. Sự phản văn hóa nhiều khi chính là tội ác. Thật đau đớn khi phải đọc, phải nghe không biết bao vụ trẻ em bị xâm hại, bị bạo hành. Có ǵ đau đớn hơn khi những đứa trẻ tiểu học, ngay ở HN, khi đến trường, luôn phải được cảnh báo đi vệ sinh không được đi một ḿnh.
Những mặt tối đó, những hiện trạng đó đă được chính các nhà tâm lư xă hội gọi là sự “rối loạn những giá trị”.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Không thể phủ nhận, những thành tựu về kinh tế của đất nước so với hơn chục năm về trước quả thực tốt hơn rất nhiều. Nhưng thật tiếc, khi những bất ổn xă hội vẫn tồn tại.
Nhớ những năm nghèo khổ, cuộc sống rất thanh b́nh, có trật tự xă hội. Con người sống t́nh nghĩa, san sẻ bao dung.
Tôi nhớ hồi 18 tuổi, nửa đêm tôi đi bộ một ḿnh từ Cửa Nam lên khu văn công Mai Dịch mà chẳng có vấn đề ǵ. Nhưng bây giờ khác lắm.
Kinh tế khá lên đáng lẽ văn hóa phải lên theo th́ ngược lại những ǵ đang được báo chí phản ánh, các ĐBQH phản ánh lại cho thấy văn hóa ta đang xuống cấp, đang lệch chuẩn…
Người dân rất muốn hỏi lănh đạo các cấp là tại sao kinh tế lên mà văn hóa lại xuống? Bởi nếu t́m được câu trả lời th́ sẽ t́m được lời giải đáp để chữa chạy những lệch lạc hiện nay.
Bên cạnh những quyết sách phát triển kinh tế-văn hóa cũng cần có những quyết sách để ǵn giữ và phát triển văn hóa bởi đó chính là nền tảng, là cốt lơi của mỗi xă hội. Mỗi một gia đ́nh hạnh phúc êm ấm th́ xă hội sẽ bền vững, quốc gia sẽ có nhiều cơ hội phát triển hưng thịnh.
Hiện nay, các mối quan hệ đă bị đổ vỡ rất nhiều. Những chuyện xảy ra được báo chí dẫn lại cho thấy những chuyện đau ḷng như con cái không kính trọng cha mẹ, thậm chí là chửi bới, hành hạ, giết cả bậc sinh thành. Trong các quan hệ xă hội th́ con người bỗng nhiên trở nên dễ giận dữ, dễ dẫm đạp lên nhau. Ngày càng thiếu vắng sự tương kính giữa người với người.
Tôi tin rằng, các vị lănh đạo luôn mong muốn và đang có những định hướng làm sao để xă hội ngày càng tốt lên, không chỉ kinh tế mạnh lên, mà văn hóa cũng ǵn giữ được. Mong là vậy, muốn là vậy nhưng tại sao chúng ta vẫn chưa làm được?
Vừa rồi, những thông tin về vị nguyên tổng thanh tra chính phủ, người luôn lên tiếng kêu gọi chống tham nhũng vậy mà ông ấy lại là người tham nhũng; rồi c̣n chuyện ông cựu bí thư Huế khai man và có vấn đề về tư cách. Vẫn biết đó chỉ là những con sâu, không phải phổ biến, nhưng một vài vị như vậy, cũng làm người dân suy nghĩ và mất mát niềm tin.
Ḷng tự trọng chính là sức mạnh, là nội lực, góp phần quan trọng đưa nước Nhật hùng mạnh như ngày nay.
Có ḷng dân, là có tất cả
Nhà báo Thu Hà:Từ những trăn trở của các chị, có thể thấy rằng những chấn thương tâm lư hiện đại đang gặm nhấm và bào ṃn dần sức mạnh của đất nước ḿnh. Vậy, theo các chị nguyên nhân là do đâu và ai phải chịu trách nhiệm?
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Ngày xưa chúng ta có các đoàn thể chính trị xă hội và chúng tôi trưởng thành từ đó. Tuy nhiên, các đoàn thể thời chúng tôi rất nghiêm. Muốn là thành viên, cần phải chuẩn bị và phấn đấu, rèn luyện quyết liệt, chuẩn bị cho ḿnh nhiều điểm tốt, và những điểm tốt này phải được xă hội, được tập thể công nhận.
Tiếc rằng bây giờ đâu đó người ta phấn đấu đơn giản quá, dễ dàng quá, nhiều khi để t́m cơ hội thăng tiến, v́ chức tước hơn là để đóng góp cho sự nghiệp phát triển chung, phấn đấu cho mục tiêu, lư tưởng chung. Trong khi những người có khí tiết, có ḷng tự trọng v́ không chịu đi cổng sau nên thường bị thua thiệt. Năm rồi ở Hà Nội từng có người nói công khai khi họp về giá chạy việc, chạy chức. Nếu không có lửa th́ làm sao có khói.
Dân tộc ḿnh trong chiến tranh người người đă xả thân, đùm bọc lẫn nhau không tiếc máu xương. Tại sao giờ đất nước ḥa b́nh, cuộc sống khấm khá hơn th́ bỗng đâm ra sống ích kỷ, chỉ biết thu vén, ḷng tham trở nên vô đáy không biết thế nào là đủ. Con người dễ sinh nóng giận, mạt sát, dễ dẫm đạp lên nhau, chẳng ai tin ai. Đó là bởi ḷng tham là sự ích kỷ nhỏ nhen, là bởi quan điểm sống và mục tiêu sống đă quá khác trước.
Tôi là người đă viết kịch bản và sản xuất bộ phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là phim “Nh́n ra biển cả”. Bộ phim về thời trẻ của Chủ Tịch. Để làm bộ phim này tôi đă đọc rất nhiều tư liệu về cuộc sống b́nh dị, nhân ái, bao dung của Cụ. Chẳng cần nh́n đâu xa, chỉ cần nh́n tấm gương của Cụ như thế mà dọn ḿnh. Có được ḷng dân là có được tất cả. Khi mà ḷng dân đă thu phục được bằng những tấm gương đạo đức chí công vô tư, bằng sự liêm khiết chính trực th́ chính quyền ắt sẽ bền vững, đưa ra quyết sách ǵ nhân dân cũng ủng hộ.
Chẳng phải đâu xa, ngay chuyện phim ảnh cũng có thể thấy, nhiều bộ phim mang tính nhân văn nhưng lại rất khan người xem, trong khi đó, những bộ phim khai thác nhiều, khai thác sâu về đề tài cướp, giết, hiếp… lại luôn trong t́nh trạng cháy vé. Sống ào ạt, làm ào ạt, sống vội, sống gấp quen rồi… Chậm lại chút, nghĩ ngợi chút dường như là một điều xa xỉ..
Cái lệch chuẩn c̣n thể hiện ở việc nhiều người đang bị rơi vào bẫy hư danh. Một đất nước hướng theo học vị th́ tốt nhưng mà phải là học vị thật chứ không thể là học vị “mua” hoặc sao chép cốt lấy cái bằng làm le với thiên hạ.
Nhà báo Kim Dung/Kỳ Duyên: Cái chấn thương tâm lư lớn nhất trong xă hội hiện nay là ǵ? Chính là suy giảm niềm tin. Ngay với một đứa trẻ, mất niềm tin đă là một chấn thương lớn lắm khi trẻ mới bước vào đời. Thậm chí là nỗi ám ảnh, và có khi nó đi theo suốt trong cuộc đời. Cho nên có một câu nói “mất niềm tin là mất tất cả”.
C̣n với một XH như chúng ta, cách đây mấy năm tôi nghe ĐBQH Dương Trung Quốc, trong một phát biểu trên báo, ông nói đến sự u ám của niềm tin. C̣n bây giờ, tôi thấy niềm tin đó không chỉ là u ám, mà là “mất mát”. V́ liệu người dân có thể có niềm tin không khi mà ngay vị cán bộ cao cấp của đất nước cũng phải nói : “Trước đây chỉ có một con sâu làm rầu nồi canh, nay th́ nhiều con sâu lắm. Nghe mà thấy xấu hổ…”
Nhà báo Thu Hà: Thế hệ của các chị, cơ sở để đặt niềm tin là ǵ?
Nhà báo Kim Dung/ Kỳ Duyên: Thế hệ chúng tôi khi đó sống rất lư tưởng. Trong nhà trường tiểu học, th́ có 05 điều Bác Hồ dạy. Những năm tháng chiến tranh, ở nơi sơ tán, là hoàn toàn hồn nhiên sống theo lẽ sống “03 sẵn sàng”. Hay là “đi bất cứ đâu khi Tổ quốc cần”. Các tác phẩm văn học , từ trong nhà trường cho đến cuộc đời cũng tác động nhiều đến từng cá nhân. Lúc đó chúng tôi sống trong một môi trường lành mạnh, XH cũng lành mạnh hơn rất nhiều.
Giờ đây, không ít người có niềm tin ở… tiền. “Có tiền mua tiên cũng được- có cả một tổng kết dân gian mang tính triết lư đáng buồn như thế. Rồi “Không thể mua được bằng tiền, nhưng có thể mua bằng… rất nhiều tiền”. Con người giờ đây tin ở sức mạnh đồng tiền thế cơ mà.
Dù thực ra trong xă hội, vẫn luôn tồn tại những điều tốt, vẫn luôn có những con người tốt bụng, sẵn sàng làm những điều, những việc từ thiện, nhân ái nhưng dường như đồng tiền giờ đây có sức chế ngự mạnh hơn. Người ta bảo giờ là “thời Kim Tiền”!
Có những quan chức tham lam, lạm dụng quyền chức vơ vét, dối trá cướp công đồng đội, thực chất là đă tự tha hóa. Những con sâu ấy đă làm vẩn đục môi trường sống của XH, làm người dân bất b́nh, phẫn nộ và hoài nghi tất cả. Nên thấy đó là nỗi hổ thẹn của một dân tộc. Bởi họ đă không coi pháp luật là ǵ. Họ tự cho ḿnh quyền “ngồi trên pháp luật”.
Hăy nh́n nguy cơ mất niềm tin thực sự là nguy hiểm, bởi nó ảnh hưởng đến tầm vóc, nhân cách và làm suy yếu dân tộc.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Thế hệ chúng tôi bây giờ thuộc diện “cổ lai hy” rồi. Nhưng không phải cái ǵ cũ cũng đều bỏ đi. Có những cái cũ tốt th́ cần giữ lại. Chả thế mà có người cứ đùa vui (nhưng cũng có sự thật trong đó) rằng “bao giờ cho đến ngày xưa?” Ngày xưa thanh b́nh ơi, ngày xưa trong trẻo ơi, ngày xưa t́nh nghĩa ơi, ngày xưa trọng đạo nghĩa hơn tiền bạc ơi… Bao nhiêu cái ơi ấy, bây giờ có gọi cũng chả thấy hay ít thấy trả lời. Thật tiếc!
Nhà báo Thu Hà:Vừa rồi bộ trưởng Hoàng Tuấn Anh có thông báo, hơn 80% gia đ́nh Việt Nam đạt danh hiệu gia đ́nh văn hóa. Các chị có b́nh luận ǵ về con số này và thực tế cuộc sống đang diễn ra?
Nhà báo Kim Dung/ Kỳ Duyên: Tôi chợt nhớ đến con số của Bộ trưởng Nguyễn Thái B́nh rằng, 99% công chức hoàn thành nhiệm vụ. Con số đó sẽ là sự.. tương hỗ tương thích hơn 80% gia đ́nh văn hóa.
Con số đó chỉ phản chiếu thêm đó là bệnh thành tích, chưa phản ánh được sự thật là các gia đ́nh văn hóa hay không?
Không ai phủ nhận mục đích của cuộc vận động Xây dựng gia đ́nh văn hóa là tốt, v́ gia đ́nh là tế bào của XH. Tuy nhiên, đất nước đă chuyển sang cơ chế thị trường, mọi thang bậc giá trị, tiêu chí văn hóa cần gắn kết với thời cuộc mới. Không thể dùng cái tiêu chí cũ để đo các thang bậc giá trị mới.
Nhà biên kịch Hồng Ngát: Khen thưởng đúng th́ động viên được rất nhiều. Nhưng nếu chỉ chạy theo thành tích mà ban phát sự khen búa xua th́ lại hỏng.
Cạnh sự khen cũng cần biết lắng nghe. Một con người c̣n luôn luôn phải tu dưỡng sửa đổi ḿnh để tốt lên huống hồ một đất nước. Cái cốt lơi là phải biết lắng nghe những lời nói phải, tránh sự qui chụp cho rằng thế là do họ không tốt với ḿnh, là không ưa ḿnh, ghét ḿnh, cao hơn nữa là “phản bội” ḿnh nên mới nói thế.
Hăy bỏ qua hiện tượng mà nh́n vào bản chất. Ví như có người hay nói nghịch nhĩ nhưng khi có việc khó khăn là thấy họ có mặt ghé vai ngay. Cuộc sống muôn màu như thế đấy. Phải biết tỉnh táo mà nh́n đúng người, đúng việc. Nói là vậy nhưng chẳng phải lúc nào và bao giờ cũng minh mẫn và tỉnh táo được. Nghe khen–dù biết là khen không thật–vẫn cứ thích hơn là nghe chê…
Trớ trêu thay!
Theo Vietnamnet