VietBF

VietBF (https://www.vietbf.com/forum/index.php)
-   School | Kiến thức (https://www.vietbf.com/forum/forumdisplay.php?f=88)
-   -   Thông Điệp Corona - Nguyễn Tường Bách (https://www.vietbf.com/forum/showthread.php?t=1348516)

florida80 05-22-2020 18:04

Thông Điệp Corona - Nguyễn Tường Bách
 
1 Attachment(s)
Đại dịch Corona đang tác hại một cách khủng khiếp. Từ mức tử vong 3.331 tại Trung Quốc vào đầu tháng 4-2020, theo thống kê chính thức, chỉ sau một thời gian ngắn -tính đến ngày 29-4-2020 - con số này đă vọt lên 217.596 người tử vong; tổng số ca nhiễm tăng đến 3.134.199 người(1). Thế nhưng, đây chỉ là phần nổi của một tảng băng ch́m, chủ yếu v́ ta không thể đếm hết ai đă bị nhiễm. Song song với đại dịch Corona là một thảm họa toàn cầu khác, một loạt sóng thần mang tên kinh tế, xă hội và chính trị mà hiện nay chưa ai đoán được kết cục sẽ đi về đâu.




NẾU CHỈ NÓI VỀ MẶT Y TẾ...




... th́ Corona gây thảm họa lớn nhất kể từ 100 năm nay. Ngày nay người ta c̣n nhắc đến đại dịch của năm 1918/1919 với trên 20 triệu người chết, được mệnh danh là "dịch cúm Tây Ban Nha”. Từ đó đến nay khái niệm "đại dịch” mờ phai trong tâm khảm con người và đó là một trong những lư do của t́nh trạng kinh hoàng hiện nay. Dù dịch bệnh vẫn xuất hiện thường xuyên như SARS năm 2003, H1N1 năm 2009, MERS năm 2012 hay EBOLA năm 2014, người ta vẫn xem dịch bệnh là một loại rủi ro y tế có tính chất địa phương, xảy ra tại các nước nghèo ở châu Á hay châu Phi. Năm 2015, nhân sĩ đáng trọng Bill Gates có một bài giảng thuyết nói về khả năng xảy ra một nạn dịch toàn cầu, trong đó chúng ta hoàn toàn không chuẩn bị. Thế nhưng bài nói đáng được chú ư đó vẫn bị rơi vào quên lăng.




V́ những lẽ đó, Corona ập đến như một cơn sóng thần hoàn toàn bất ngờ. Bắt đầu từ Vũ Hán trong khoảng những ngày Tết âm lịch, dịch Corana bị giấu giếm một thời gian và đó là lư do làm dịch lây lan tại Trung Qụốc và trên thế giới. Thế giới phương Tây nh́n Vũ Hán với tâm trạng nh́n SARS hay EBOLA năm xưa và nghĩ ḿnh sẽ được miễn trừ. Nhưng lần này, virus Corona có một đặc tính kỳ lạ là nó lây nhiễm ngay tức khắc, trước khi người bệnh bắt đầu có triệu chứng. Người ta vẫn tiếp tục ăn Tết khi đă mang bệnh và đă lây cho người khác. Sau đó từ Vũ Hán người ta đi khắp thế giới.




Đến phiên ḿnh, các nước giàu mạnh Âu - Mỹ cũng coi nhẹ dịch bệnh và đánh mất thời gian chuẩn bị. Tỉ lệ tử vong của Corona không hề thấp, nó cao gấp 10 lần H1N1. Cuối cùng th́ từ Tết âm lịch đến nay chỉ chưa đầy ba tháng trôi qua, con số tử vong toàn thế giới đă gấp hơn 70 lần con số ban đầu của Trung Quốc. Đó là con số tối thiểu, sự thực thường nằm trong bóng tối.




Đại dịch Corona là một loại bệnh khốc liệt, với tốc độ lây lan nhanh, với độ tử vong cao. Những con số thống kê hàng ngày tuy làm người ta sợ hăi nhưng nó cũng làm ṃn tâm trí, dễ sinh tâm vô cảm. Chỉ những ai làm việc trên tuyến đầu như y sĩ, chuyên viên bệnh viện, những ai chứng kiến cái chết hàng loạt trong các nhà dưỡng lăo, tại các nghĩa trang, viện thiêu xác... mới cảm hết nỗi đau thương của sự chết chóc, của sự bất lực, của sự lựa chọn cứu ai bỏ ai, khi số bệnh nhân cao hơn giường bệnh. Họ mới là người chứng kiến những cái chết cô đơn xót xa, những cuộc mai táng hàng loạt vô danh tính, vô trách nhiệm, không xứng đáng dành cho con người.




Không thể kể xiết nối đau khổ của sự chết chóc, của người đi - người ở lại. Nhà thiêu xác quá tải, những hộp tro vung văi tại Trung Qụốc, những nấm mồ tập thể tại Mỹ, cảnh tử thi nằm trên đường phố cả tuần tại Nam Mỹ không ai thu dọn. Tất cả đều là những cảnh tượng của thế kỷ XXI, những điều mà trước đó vài ba tuần không ai có thể h́nh dung được.




TỪ KINH TẾ-XĂ HỘI...




Đối phó với siêu vi vô h́nh Corona, người ta chi c̣n phương pháp cách ly xă hội để tránh lây lan. Khi chưa có thuốc chữa và vaccine chích ngừa th́ đó là giải pháp độc nhất để tránh tử vong. Ban đầu thế giới nh́n biện pháp phong tỏa toàn thể tại Vũ Hán với sự kinh ngạc pha ngầm chút phê phán, cho đây là một phương pháp độc đoán khó áp dụng tại phương Tây. Thế rồi, khi đại dịch tràn đến Âu - Mỹ th́ quả thực, không c̣n con đường nào khác ngoài việc cách ly con người, cô lập gia đ́nh và xă hội. Thực tế đến nhanh hơn cơn lũ. Khi cả Trung Qụốc, Ấn Độ, Âu - Mỹ và các nước khác đóng kín mọi sinh hoạt, th́ cả thế giới đi vào sự tê liệt. Cỗ máy kinh tế vốn vận hành trên b́nh diện toàn cầu từ mấy mươi năm nay th́nh ĺnh câm bặt.




So với các cuộc khủng hoảng trước, sự khác biệt về kinh tế là, lần này hầu như tất cả mọi ngành kinh tế - cả sản xuất và dịch vụ, đều bị tê liệt, từ các công ty xí nghiệp đa quốc gia cho đến các cửa hàng bán lẻ, những tiệm ăn bé nhỏ, các loại kinh doanh tự do và cá thể. T́nh trạng này xảy ra gần như một lúc trên toàn thế giới. Đó là điều mà không ai có thể tưởng tượng có thể xảy ra, kể cả trong một cuộc chiến quân sự trên mức độ toàn cầu. Ngày hôm nay, sau nhiều tuần tê liệt, một số nơi đă bắt đầu vận hành bộ máy sản xuất và dịch vụ, nhưng hệ quả của cuộc khủng hoảng kinh tế là vô cùng to lớn. Rất nhiều cơ sở phá sản, cả trăm triệu người lâm vào cảnh thất nghiệp và rơi vào bế tắc tài chánh. Rơ ràng nhất là, cấu trúc kinh tế của thế giới trong những năm qua sẽ bị thay đổi một cách triệt để.







Về mặt xă hội, hệ quả khó giải quyết nhất là vấn đề thất nghiệp. Tại các nước tiên tiến như châu Âu và Mỹ, Nhà nước đủ ngân sách để tung những gói cứu trợ khổng lồ nhằm giảm thiểu số người thất nghiệp và cân bằng phần nào thu nhập cho dân chúng. Tuy thế, chưa ai biết công nợ phát sinh sẽ lấy ǵ bù đắp, kể cả các nước “giàu” như Tây Ban Nha hay Ư. Trong các nước khác như Ấn Độ, Iran, Nam Mỹ hay châu Phi... ta có thể tưởng tượng ra một t́nh h́nh xă hội bi đát, trong đó con người vừa thiếu ăn, vừa không có công ăn việc làm, vừa bị phong tỏa trong nhà thiếu mọi điều kiện vệ sinh. Ta sẽ không ngạc nhiên nếu tới đây, các biến động xă hội sẽ phát sinh trong một số nước, xem như một hệ quả của cơn đại dịch.




Dù tại nước nghèo khổ hay giàu có, con người phải trải nghiệm một dạng mới của đời sống, đó là cách ly xă hội, hạn chế tiếp xúc, phải làm quen với một loại cô đơn bất đắc dĩ. Con người bỗng nhận ra rằng, liên lạc và tiếp xúc vốn là nhu cầu thiết yếu của loài người, nếu thiếu có thể sinh ra nhiều loại tâm bệnh. Người ta cũng ngỡngàng nhận ra, bị bắt buộc tập hợp với nhau trong bốn bức tường là một điều không hề dễ chịu cho mọi thành viên trong một gia đ́nh. Sự hài ḥa trong gia đ́nh sẽ bị phá vỡ nếu không có sự hài ḥa với xă hội, nếu không có sự tiếp xúc trao đổi với cộng đồng. Một nguyên lư sống được biết từ lâu nay, tự chứng minh trong một hoàn cảnh vô cùng bất ngờ của con người.




Không thể kể hết mọi xáo trộn xă hội trên thế giới. Mỗi người chỉ trải nghiệm được những ǵ xảy ra trong môi trường riêng của chính ḿnh. Đó là những đảo lộn chưa hề xảy ra và chúng xảy ra cùng loạt, đồng thời trên toàn cầu. Điều đó nói lên quy mô kỳ lạ của biến cố này trong lịch sử.

florida80 05-22-2020 18:05

1 Attachment(s)
... ĐẾN CÁC TRẬT TỰ CHÍNH TRỊ




Tất cả chúng ta đều biết, nạn dịch Corona ban đầu chỉ là một vấn đề y tế, nhưng ngay phút đầu tiên đă bị chính trị hóa cao độ. Nạn dịch bùng phát tại Vũ Hán, một trung tâm công nghiệp của Trung Quốc. Và ai cũng biết đối với Trung Quốc, “dập dịch” bằng bất cứ giá nào trở thành một nhiệm vụ chính trị của họ. Từ đó sinh ra tất cả luồng thông tin trái chiều về thành công hay thất bại đối với dịch bệnh, về các con số lây nhiễm và tử vong, về các thuyết âm mưu khác nhau. Ngày nay đă lộ rơ hai giải pháp có tính chính trị trong việc đối phó với Corona. Một bên là giám sát và tuyên truyền để “dập dịch”, bên kia dựa trên ư thức tự giác và kéo dài thời gian để đợi thuốc men. Hai giải pháp này phản ánh hai nền văn hóa, hai thể chế khác nhau và sẽ trở nên vô cùng thiết yếu về sau.




Đến khi đại dịch lan tràn toàn thế giới th́ với sự suy sụp của các nền kinh tế chủ chốt như của Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Ấn Độ, Nga..., người ta mới biết rằng, nạn dịch này là một vũ khí tuyên truyền mạnh mẽ cho các cấu trúc và chế độ chính trị. Hơn thế nữa, sự suy yếu của các nền kinh tế, của sự bấn loạn nội bộ, của sự tê liệt các phương tiện tác chiến (thí dụ Hàng không mẫu hạm) có khả năng dẫn đến các phiêu lưu quân sự. Khi đó th́ đại dịch y tế sẽ thành đại chiến quân sự và t́nh h́nh hiện nay nguy hiểm hơn bao giờ hết. Người ta đang nh́n về biển Đông với một sự quan ngại sâu xa.









Bên cạnh các xung đột địa chính trị, mỗi quốc gia đều chạm trán với những thử thách to lớn. Do sự suy thoái trầm trọng về các chỉ số kinh tế, mỗi quốc gia như Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu... đều phải đổi mới chính trị, về mặt cấu trúc, thể chế, chính sách vĩ mô. Người ta biết rơ nước Mỹ sẽ không như xưa nữa, nhưng cường quốc này sẽ đi về đâu, đây là điều có những suy luận trái chiều. Trung Quốc sẽ khó ḷng giữ vai tṛ “công xưởng của thế giới” nữa, họ cũng sẽ không dễ dàng thâu tóm các hăng xưởng trên thế giới v́ người ta đă biết nghi ngờ một siêu cường đầy tham vọng. Liên minh châu Âu liệu có c̣n giữ được hiến chương chính trị của ḿnh hay không, sau những thử thách nặng nề về nạn di dân, về tái thiết, về công nợ? Liên Hiệp Quốc và Tổ chức Y tế Thế giới WHO có c̣n giữ cấu trúc cũ hay không, trước sự tranh chấp quyết liệt của các thành viên?




Các quốc gia nhỏ bé hơn tại châu Á, châu Phi, châu Mỹ La Tinh... liệu thể chế của họ có c̣n tồn tại hay không, khi con virus nhỏ bé đă lái cơn giận dữ của quần chúng chống lại các nhà cầm quyền. Thế giới hầu như sôi sùng sục với những âm mưu, thủ đoạn to nhỏ khác nhau..., lợi dụng cơn đại dịch này để làm lợi cho vị trí và quyền lợi riêng của đất nước, thể chế hay phe phái ḿnh.




Hiện nay, tuyệt đối không ai có thể nói, bộ mặt của thế giới cuối năm 2020 sẽ như thế nào, về trật tự chính trị, về cấu trúc kinh tế, về đời sống xă hội. Tất cả những khía cạnh này hiện đang tác động hỗ tương lên nhau và cuối cùng, ảnh hưởng lên quyết định của lănh đạo các siêu cường, những người có thẩm quyền sinh sát toàn nhân loại.




TỪ NHIỀU ĐỘNG TÂM MĂNH LIỆT...




Khi đời sống đảo lộn, sinh hoạt tê liệt, nỗi sợ dâng cao, có không ít người động tâm nh́n lại toàn cảnh xă hội, thẩm xét lại nền văn minh trong thế giới của ḿnh và phát hiện nhiều điều vô cùng cốt lơi.




Moustapha Dahleb, một nhà văn xứ Chad ở châu Phi, bỗng nhiên được nhiều người biết đến. Tác giả viết một bài cảm thán với tiêu đề: “Loài người rúng động, xă hội suy sụp v́ thứ xoàng xĩnh nhỏ nhoi”(2), trong đó nói lên tính “dễ tổn thương” của con người. Với một lối văn nhẹ nhàng hóm hỉnh, tác giả nêu đúng mạch: “Chỉ cần vài ngày để nhân loại ư thức được rằng ḿnh chỉ là làn hơi và hạt bụi”.




Vô h́nh vô ảnh, virus Corona xóa nḥa mọi ranh giới giàu nghèo, châu lục. Thế nhưng nó cũng làm rơ sự khác biệt về những định kiến sâu kín. Giáo sư Paul Robert Vogt, người Thụy Sĩ, có bài viết trên một tờ báo ít người biết(3), nhưng được cả thế giới chú ư. Chỉ trong hai ngày đă có 350.000 lượt người tham khảo bài viết này. Khác với các nguồn tin đại chúng, ông xác định nạn dịch Corona đă được báo trước từ rất sớm, nhưng châu Âu và Mỹ "quá tự măn" với nền y tế của ḿnh. Họ có một tinh thần "thượng tôn” đă ăn sâu trong tâm khảm, khi tự so sánh với châu Á hay châu Phi. Theo Vogt, Âu - Mỹ ngày nay lănh đủ mọi hậu quả của ḷng cao ngạo đó. Hubert Védrine, cựu ngoại trưởng Pháp, cho rằng(4)châu Âu “ngây thơ” v́ “vốn vẫn c̣n tự coi ḿnh như là lực lượng tiên phong của nền văn minh nhân loại”.




Trong đại dịch Corona, một vấn đề thuộc về tâm thức văn hóa của phương Tầy cũng lộ rơ. Đó là một nền văn hóa xuất phát từ tâm thức cá nhân. Ngược lại, người châu Á, với Nhật và Hàn Quốc, luôn tiềm tàng trong tâm một tâm thức cộng đồng. Hai loại tâm thức này vốn nằm ẩn kín trong tâm lư con người nhưng chi phối mọi hoạt động xă hội. Ở đây ta sẽ không bàn loại tâm thức nào ưu việt hơn. Nhưng, khi đại dịch tràn tới, đ̣i hỏi con người phải đối phó trên phương diện cộng đồng th́ con người phương Tây bỗng tỉnh ngộ về sự thiên lệch của ḿnh.




Đó là một trong những lư do tại sao các chính phủ châu Âu trong giai đoạn đầu ngại đưa ra những biện pháp quyết liệt, dù là một chuyện nhỏ như mang khẩu trang. Sự lo ngại về "tính bầy đàn” làm cho con người phương Tây mất ḷng tương trợ và tâm liên kết. Khi xă hội tê liệt, con người bỗng bừng tỉnh. Người ta nhận ra rằng, th́ ra những con người tầm thường, thậm chí nhỏ bé trong xă hội, như anh lái xe tải, chị thu ngân, chị điều dưỡng, anh y tá... là những thành viên không thể thiếu khi tất cả đều thúc thủ. Người ta ngộ ra, ḿnh cần biết bao người hàng xóm, mối liên hệ giữa cá nhân và cộng đồng, giữa người dân và thể chế. Trước sự động tâm sâu xa đó, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Công giáo Đức Georg Bätzing đă nói: 'Trận đại dịch này là cơ may của lịch sử... Hy vọng trận dịch này dạy cho chúng ta rằng, tất cả mọi người đều rất phụ thuộc lẫn nhau” (5).

florida80 05-22-2020 18:05

Mối liên hệ giữa cá thể và tập thể vốn là một chủ đề triết học quan trọng bậc nhất của xă hội loài người. Bài học trên đă được đại dịch chỉ rơ. Một mối liên hệ khác, giữa con người và thiên nhiên, cũng được phát hiện một cách hào hứng. Người ta chuyền cho nhau xem những bức không ảnh của Hy Mă Lạp Sơn, của Vũ Hán, của Venice... để thấy thiên nhiên hồi phục thế nào chỉ sau vài tuần không bị ô nhiễm do con người gây ra. Dù nan đề này đă được báo động từ chục năm nay, nhưng đại dịch Corona đă lay động ta phải tới với một nhận thức dứt khoát về sinh thái, chúng ta đang ngồi chung trên một chiếc thuyền và mọi người đang phá hủy chiếc thuyền đó v́ những chỉ số kinh tế, v́ phát triển vật chất, v́ quyền lợi riêng tư.




Trong những ngày cách ly lặng lẽ, người ta có cơ hội chiêm nghiệm về những điều sâu kín thường bị sinh hoạt hàng ngày che lấp. Bên cạnh thảm họa mà con người phải chịu đựng, đại dịch dường như là tiếng sét vang rền đánh thức con người ra khỏi cơn mê ngủ, nhận thức nhiều điều cao quư đă quên trong tâm khảm. Nhưng hơn thế nữa, đại dịch Corona c̣n mang một thông điệp sâu xa hơn.




... ĐẾN NHẬN THỨC PHẬT GIÁO




Sự vật luôn luôn biến dịch, điều đó là nguyên lư cơ bản nhất trong vũ trụ. Từ Đông sang Tây, vĩ nhân mọi thời đại đă ghi nhận điều đó, đặt nó thành tiền đề cho nhận thức luận của mọi nền triết học. Tính chất biến dịch của sự vật được Phật giáo gọi là "Vô thường” và đó là một trong ba nền tảng của giáo lư mà ta gọi là 'Tam Pháp ấn” (Vô thường, Vô ngă, Khổ).




Nguyên lư Vô thường là cơ bản v́ mọi sự vật trên thế gian, từ nhỏ đến lớn, đều tuân thủ quy luật này. Nhỏ như đóa hoa tàn sau vài ba ngày, lớn như một triều đại sụp đổ sau trăm ngàn năm, tất cả chỉ nói lên một điều: Đó là t́nh trạng ổn định mà ta đang thấy trong mọi sự chẳng qua là một sự thăng bằng tạm thời, nó sẽ biến đổi và hủy diệt sau một thời gian.




Nạn dịch và cảnh tang tóc hiện nay trên thế giới lay động chúng ta mănh liệt. Chưa bao giờ có một biến cố làm con người chứng kiến luật Vô thường tác động sâu rộng và toàn thể như lần này. Trong ṿng vài tuần, sức khỏe hàng triệu người bị đe dọa, mạng sống hàng trăm ngàn người bị tước bỏ. Hàng chục, hàng trăm triệu người mất công ăn việc làm. Cơ sở kinh doanh, hàng triệu công ty phá sản chỉ sau một đêm. Gia đ́nh, học đường và tương quan xă hội tưởng như thành tố bền vững của xă hội, chỉ cần một sắc lệnh của Nhà nước là bị xáo trộn và gián đoạn. Trật tự kinh tế mà chúng ta gọi là toàn cầu hóa, tưởng như là công thức bất di bất dịch, bị đặt lại vấn đề như trở bàn tay. Và cuối cùng, nhưng là quan trọng nhất, trật tự chính trị thế giới đang đi vào một giai đoạn bất định nguy hiểm, các siêu cường lên án lẫn nhau, chỉ cần một ng̣i nổ là xảy ra chiến tranh.




Không nhiều th́ ít, mỗi người đều được đánh thức, đều cảm nhận một điều ǵ đó, theo cách của ḿnh. Moustapha Dahleb nói, chúng ta chỉ là "làn hơi và hạt bụi”, người theo đạo Phật th́ nói: "bệnh là khổ, già chết là khổ”.




Hiểu thấu luật Vô thường mà dạng cụ thể nhất của nó là bệnh tật và chết chóc, thực ra là sự chấn động lớn nhất trong đời. Tất cả chúng ta đều biết, Thái tử Tất-đạt-đa đă từng ra bốn cửa thành và ba lần trong đó Ngài đă chứng kiến cảnh già, cảnh bệnh, cảnh chết. Những cảnh khổ đó làm Ngài động tâm và quyết chí xuất gia. Ngài đi t́m phương cách giải thoát khỏi cái khổ do Vô thường gây ra. Cuối đời, lời dạy tối hậu của Ngài trước khi nhập Niết-bàn là: "Các hành là vô thường, các vị hăy tinh tấn” - theo kinh Đại bát Niết-bàn.









Trong vô số cảnh khổ do dịch Corona gây nên, ta chú ư một điều đáng xúc động: Đa số ca tử vong nằm ở người già. Họ nhiễm một thứ bệnh lây truyền khủng khiếp và do đó, khi ra đi người thân không thể tiễn đưa - trên giường bệnh, nơi thiêu xác hay ngoài nghĩa trang. Thậm chí thi hài của họ không ai dám thu dọn nếu không có áo quần bảo hộ. Sự tụ hội bi thảm của cái già, cái bệnh và cái chết này làm ta chấn động.




Ngày xưa Phật cần ba lần ra khỏi cửa thành để chứng kiến ba cảnh già, bệnh và chết. Ngày nay, đệ tử của Phật, nếu biết nh́n, sẽ chứng kiến ba cảnh khổ đó chỉ trong một ca tử vong.




"Các hành là vô thường” - được ghi lại trong một bài kinh bằng ngôn ngữ. Cho những ai biết quan sát th́ một cánh hoa héo tàn cũng nói lên tính vô thường của vạn sự, cánh hoa cũng là một bài kinh, bài kinh không chữ, bài kinh vô tự. Bài kinh vô tự trực tiếp hơn, nó không cần ngôn ngữ, không cần suy luận.




Một bài kinh có thể không có ảnh hưởng ǵ cả cho người đọc, nhưng cũng có thể mang lại một chứng nghiệm tích cực, dẫn đến những hành động đúng đắn. Trong cơn khủng hoảng cao độ, lác đác đă có những quan sát và nhận thức, cho rằng có thể sau cơn đạ́ dịch này, thế giới sẽ tốt đẹp hơn.




Rơ ràng là bên cạnh những đau thương mất mát, đại dịch Corona mang lại cho ta một thông điệp lớn, một thông điệp không lời về tính chất Vô thường của vạn sự. Phải chăng Corona là một bài kinh vô tự vĩ đại?




CHLB Đức, 29-4-2020

Nguyễn Tường Bách


All times are GMT. The time now is 07:38.

VietBF - Vietnamese Best Forum Copyright ©2006 - 2020
User Alert System provided by Advanced User Tagging (Pro) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2020 DragonByte Technologies Ltd.

Page generated in 0.05389 seconds with 8 queries