Évariste Galois – nhà toán học thiên tài của nước Pháp nói riêng và của cả nhân loại nói chung là một người vô cùng xuất sắc, là người đại diện cho lớp trẻ dám nghĩ và dám làm. Thế nhưng, cuộc đời của ông lại có nhiều biến động và chịu sự kìm hãm của chế độ lúc bấy giờ.
Évariste Galois ( 25/10/1811 – 2/6/1832 ) là nhà toán học thiên tài của nước Pháp thế kỉ 19 nói riêng hay của toàn nhân loại nói chung. Nhưng lúc còn sống ông không nổi tiếng và được mọi người công nhận như vậy. Những bi kịch xảy ra đã đẩy ông tới vòng lao lý và tuyệt vọng.
Cuộc đời ông là một cuộc sống biến động của tuổi trẻ cũng như xã hội lúc bấy giờ, của một tâm hồn trẻ tuổi với những hoài bão lớn lao, cống hiến cho Toán học nhưng lại bị ruồng bỏ và liên tục rơi vào hết bi kịch này tới bi kịch khác và ra đi khi còn rất trẻ. Ông cũng là đại diện cho lớp thanh niên mang những hoài bão lớn với ý nghĩ táo bạo, dám nghĩ dám làm, là bài học cho mỗi chúng ta ngày nay. Mặc dù có một trí óc xuất sắc rõ rệt và có giải pháp đột phá cho những bài toán mà một số những nhà Toán học lớn nhất thời ấy chưa làm được, Galois vẫn không được các định chế và các nhà Toán học đương thời công nhận.
Galois thường tự làm khó mình. Khi còn là học sinh ở trường trung học Louis-le-Grand, nơi Galois trải qua hầu hết tuổi trẻ của mình, chàng không những được mọi người biết tới qua sự thông minh hơn người, mà còn là một thiếu niên với cá tính khác thường. Theo hồ sơ lưu tại trường thì mấy năm đầu Galois là “ngôi sao đang lên” đầy hứa hẹn, rồi sau đó biến dần thành một học sinh kém. Năm 16 tuổi, một thầy giáo của Galois bối rối ghi lại:
"Tính cách của học sinh này cho dù tôi có dễ dãi mấy cũng không thể hiểu nổi". Trong khi đó một thầy giáo khác diễn tả rõ ràng sự ghét bỏ: "Không có gì khác ngoài sự lơ đễnh và kỳ cục khác thường" hoặc "Sự điên cuồng của Toán học đã ám ảnh nó". Sau này nhìn lại người ta cho rằng vì Galois rất thông minh, lại có năng khiếu đặc biệt về Toán, cho nên chàng ta không thể có đủ kiên nhẫn với chương trình học của nhà trường. Điều này khiến cậu trở nên kỳ quặc và khó hiểu trong mắt người khác.
Năm 1828, Galois thi trượt trường Bách khoa, một trường kỹ thuật nổi tiếng nhất ở Paris. Trở về, ông ghi tên học lớp chuyên toán trường Louis-le-Grand do Louis Richard giảng dạy và cũng là người thán phục tài năng của Galois. Ngày 1/4/1829, những công trình đầu tiên của ông viết về đề tài liên phân số được đăng trên "Niên giám toán học". Sau đó, Galois đã bỏ dở nhiều môn học để tập trung nghiên cứu các tác phẩm về hình học. Giữa năm 1828, ông trình bày một số tiểu luận về phương pháp giải phương trình đại số cho Viện hàn lâm khoa học Pháp.
Nhưng vào tháng 7/1828, một biến cố đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc đời của Galois là việc cha ông, Nicholas Gabriel Galois, đã tự sát vì một lá thư nặc danh của một cha cố thuộc dòng Tên. Ông đã trở thành người có tâm lý cực đoan và nỗ lực tham gia các hoạt động chính trị theo nhóm người Cộng Hòa Vài tuần sau, Galois thi trượt vào trường Bách khoa lần thứ hai, trước sự ngạc nhiên của vị giáo sư dạy ông. Người ta truyền tụng rằng, lý do bị đánh rớt là vì ông đã ném miếng giẻ vào đầu một vị giám khảo khi được hỏi một câu mà ông cho là ngớ ngẩn và ngu xuẩn về lượng giác.
Tin tưởng vào những việc làm của mình, Galois gởi những khám phá Toán học lên Viện Hàn lâm Khoa học để được thẩm định. Nhưng văn bản ấy của chàng đã bị Augustin-Louis Cauchy, người có trách nhiệm ở Viện Hàn Lâm và cũng là nhà Toán học hàng đầu thời bấy giờ làm thất lạc trong khi Galois không có bản sao nào khác, . Một bản luận văn khác của ông cũng đã được đệ trình cho giải thưởng lớn toán học của Viện Hàn Lâm, Joseph Fourier (1768-1830) tự tay lấy bản văn đó về nhà nhưng lại qua đời một thời gian ngắn sau đó nên những tài liệu này cũng bị thất lạc.
Dưới cái nhìn của Galois, thì sự mất mát này không thể là tình cờ và cho rằng có thể Fourier đã hoặc không hiểu nổi nội dung bản văn hay là đã cố ý đánh mất nó. Ngoài Fourier ra, những người có trách nhiệm đọc qua bản văn trong hội đồng giám khảo cũng bị Galois kết tội vì đã không đánh gi được ý nghĩa công trình này. Chưa hết, Poisson sau này có nhận được một bản luận văn mới (bản thứ 3 của Galois) thì đã từ chối với lí do không đúng thời hạn nhưng thực sự là vì các hoạt động chính trị của Galois. Galois cố gắng gửi những công trình của mình thêm hai lần nữa để được Viện Hàn Lâm đánh giá, nhưng người ta cũng quay lưng đi, không một lần bàn bạc với chàng.
vbf @ sưu tầm