Người Việt đă ra đi từ những năm 70s sang Mỹ, những ổ bánh ḿ thơm ngon gịn rụm vẫn được ưa chuộng tại nơi nào có cộng đồng người Việt. Hăy cùng đọc các thông tin về bánh ḿ đă lưu lạc từ đâu tới đâu. Bánh ḿ đă là món ăn không thể thiếu của người Việt.
Trong những tháng TP.Đà Nẵng bị phong tỏa v́ đại dịch, mọi nguồn cung cấp thực phẩm đều ngưng trệ, trên Facebook, bạn bè tôi ở nhiều nơi tỏ ư thèm một ổ bánh ḿ.
Mấy em sinh viên ở trọ tại quận Sơn Trà nhắn tin chỉ cần vài ổ ḿ không, có thể chấm x́ dầu nước mắm chi cũng được! Ở Nha Trang lại khiến dư luận bàn tán khi một cán bộ phường cho rằng bánh ḿ “không phải là hàng hóa thiết yếu”.
Và tôi lại nhớ đến những ǵ liên quan đến loại lương thực này…
Bánh ḿ thời thơ ấu
Năm 9 tuổi, tôi ở Quảng Nam được người chị họ dẫn đi chơi Đà Nẵng. Xe thả khách xuống bến xe chợ Cồn, chị ghé mua ổ bánh ḿ chả Ông Tư, chia cho tôi một nửa. Ngon và lạ. Đó là lần đầu tiên tôi biết đến bánh ḿ.
Mấy năm sau, nhà tôi tản cư ra Đà Nẵng v́ súng đạn đă nổi lên ở làng. Tôi đi học đệ thất, tức lớp 6 ngày nay. Tối đến lại sang nhà bà d́ họ gần chỗ gia đ́nh tôi tá túc để được sai làm những việc vặt trong ḷ bánh ḿ của d́. Nh́n những người thợ nhồi bột, vê bánh rồi đưa vào ḷ đốt củi bằng một cái dầm gỗ, tôi chỉ chờ lúc đưa bánh ra khỏi ḷ. Lúc đó, tôi đếm rồi xếp bánh vào các giỏ cần xé để những anh lớn tuổi đạp xe đi giao cho bạn hàng. D́ tôi ngồi trước cửa kiểm tra lượng bánh đưa đi và thu tiền những người trực tiếp đến mua. Thỉnh thoảng d́ nhét vào tay tôi một ổ bánh ḿ “bụp”, tức không nở đều. Tôi nhai ngấu nghiến ổ bánh ḿ không đủ tiêu chuẩn đó chỉ trong vài phút. Xong việc, d́ c̣n cho thêm vài ổ nữa. Tôi dành cho em và giữ một ổ cho bữa ăn sáng hôm sau với đường cát hoặc sữa đặc, trước khi đi học...
Phụ việc ở ḷ bánh ḿ và được ăn những ổ “bụp” là một kỷ niệm ấm cúng những năm đầu tản cư ra phố của tôi. Tôi thèm ăn bánh ḿ như một người nghiện, đến nỗi sau này đi làm việc sáng nào cũng mua một ổ bánh ḿ chả thịt hoặc trứng, mang đến cơ quan, vừa điểm tâm vừa nói chuyện với đồng nghiệp. Mấy cô nhân viên trẻ thường nói: “Chú ăn bánh ḿ rứa mà không thấy ớn sao?”. Tôi cười bảo: “Rất hấp dẫn! Rất ngon!”.
Làm sao có thể kể lại cái thời thơ ấu “quê mùa” của ḿnh với lớp trẻ!
Đà Nẵng là đất nhượng địa từ cuối thế kỷ 18, nên bánh ḿ cũng được du nhập sớm vào đây, trong đó có một ḷ bánh của khách sạn Morin trên khu nghỉ dưỡng Bà Nà của người Pháp từ khi nó h́nh thành…
Bánh ḿ Sài G̣n, Hội An
Nhà văn Nguyễn Văn Xuân từng kể rằng bánh ḿ Việt Nam có nguồn gốc từ bánh baguette do người Pháp đưa vào các vùng thuộc địa và nhượng địa ở Đông Dương. Trong quá tŕnh cải tiến, người Sài G̣n đă cải biên chiếc bánh baguette thành ổ bánh ḿ nhỏ và ngắn hơn, khoảng 30 - 40 cm, ruột bánh th́ rỗng nhẹ nhờ pha thêm bột nở, để đưa phần nhân vào giữa. Người Việt ăn kèm chúng với nhiều loại thực phẩm đa dạng của ḿnh, như trứng chiên, chả, ḅ kho, cá ṃi hay xíu mại và có cả các loại rau quả xanh. Chuyên trang du lịch của tờ The Guardian (Anh) từng b́nh chọn bánh ḿ Sài G̣n thuộc top 10 món ăn đường phố ngon và hấp dẫn nhất thế giới!
Mỗi dịp có việc vào Sài G̣n, tôi đều đến tiệm bánh ḿ chảo Ḥa Mă trên đường Cao Thắng. Quán chỉ bán vào buổi sáng, ghế bàn kê ra tận lề đường, trong hẻm. Nhà thơ Vũ Trọng Quang đă mô tả quán này trong loạt bài Món ngon Sài G̣n, mà theo anh, đây là tiệm bánh ḿ ngon nhất nước. Trong thời gian dịch bệnh, tiệm chỉ bán mang về mà vẫn đông khách. Sài G̣n c̣n có những tiệm bánh ḿ nổi tiếng khác ở Tân Định, Đa Kao đă từng vào tiểu thuyết Cám ơn em đă yêu anh của nhà văn Duyên Anh trước 1975.
Tôi c̣n nhớ ngă tư Hàng Xanh những năm chiến tranh chẳng khác một siêu thị bánh ḿ dành cho khách đi xe đ̣ về miền Trung, miền Đông Nam bộ. Người bán đặt xe đẩy hay các loại giỏ cần xé dọc bên đường đến hơn cả 100 mét. Xe đ̣ dừng lại, khách chỉ ngồi trên xe, tḥ tay ra cửa gọi là có bánh đến ngay. Đó là những món quà cho trẻ con ở nhà sau những ngày đi xa về lại.
Tôi vốn biết mấy tiệm bánh ḿ ở Hội An. Chẳng hạn quán bánh ḿ Phượng, được tạp chí du lịch Travelfish cho rằng: “Muốn biết bánh ḿ Phượng ngon cỡ nào, chỉ cần tưởng tượng đến một món ăn ngon nào đó bạn đă từng nếm trải, rồi nhân lên 100 lần!”. Hội An c̣n có bánh ḿ Bích, bánh ḿ Madame Khánh được du khách gọi là “The Banhmi Queen” (Bánh ḿ nữ hoàng)… Đầu bếp người Mỹ Anthony Bourdain, nổi tiếng với loạt phim kư sự về ẩm thực Việt, từng nói: “That’s a symphony in a sandwich” (Đó là một bản giao hưởng của bánh kẹp).
Ở Đà Nẵng, ngoài bánh ḿ Ông Tư nổi tiếng từ những năm 1950 (nay do con cháu kinh doanh với món chả ḅ tự làm), c̣n có bánh ḿ thịt nguội Tiến Thành, bánh ḿ Đồng Tiến, bánh ḿ Bà Lan và hàng chục tiệm bánh ḿ heo quay nổi tiếng khác…
![](https://intermati.com/forum/attachment.php?attachmentid=1997586&stc=1&d=1644084504)
Bánh ḿ việt ở Mỹ
Trên bước đường “lưu lạc” của bánh ḿ Pháp, nó đă được Việt hóa và một thế kỷ sau lại có mặt ở khắp nước Mỹ. Tại thành phố Boston, có mấy hiệu bánh ḿ nổi tiếng mang tên Ba Le, có cả ḷ làm bánh riêng, luôn mở cửa từ 5 giờ sáng đến 9 giờ đêm và bán thêm nhiều loại nem, tré, chả Việt…
Ở các tiểu bang Cali, Texas, Oklahoma, Florida có các hiệu bánh khác như Lee Sandwich, Thim Hing, ngoài bánh ḿ c̣n có cả cà phê và bàn ghế cho khách ngồi tại các trung tâm thương mại. Nhưng có lẽ nổi tiếng nhất vẫn là Ba Lẹ, mà nay đă đổi tên thành Ba Lê hay Paris để dễ đọc với người Mỹ…
Bánh ḿ Ba Lẹ nay là cả một tập đoàn mang tên Ba Le Inc… Ít ai biết ông tổng giám đốc tập đoàn từng là một người làm đủ thứ nghề từ rửa xe, phụ bếp, rửa chén bát rồi nhận chân lái xe tuyến Cali đi Nevada, chuyên đưa khách đi đánh bạc với giá chỉ khoảng vài chục USD mỗi chuyến, kể cả phải mua bánh ḿ, nước uống cho khách đi đường. Trước đó, khi c̣n ở Việt Nam, ông từng bán vé số và chỉ mới học hết cấp 2! Nhờ mua bánh ḿ Ba Lẹ của Việt kiều Vơ Văn Lẹ để cung cấp cho khách đi xe, Lâm Quốc Thanh - tên ông tổng giám đốc - đă quen biết và được Ba Lẹ mời hùn vốn làm ăn… Đến năm 1984, cả hai ông quyết định mở một ḷ bánh mới ở Honolulu, Hawaii để mở rộng thị trường, v́ ở đó có nhiều du khách…
Vài năm sau, ông Thanh mở thêm vài tiệm bánh nữa và mua hết phần vốn của ông Vơ Văn Lẹ, đồng thời tân trang lại thiết bị tự động từ Pháp có công suất lớn hơn để đáp ứng thị trường. Một người phải làm việc cật lực cùng với thợ và nhân viên mỗi ngày đến 17 - 18 giờ như ông Thanh lại may mắn được vay vốn ưu đăi, nên chẳng bao lâu bánh ḿ Ba Lẹ nổi tiếng khắp nơi.
“Cách đây hơn chục năm, ông cũng từng được Tổng thống G.Bush tiếp ở Nhà Trắng với tư cách doanh nhân xuất sắc. Trong ṿng 30 năm qua, mặc dù đổi chủ, đổi mới thiết bị và đa dạng hóa sản phẩm, nhưng vẫn giữ lại thương hiệu, b́nh quân mỗi năm bánh ḿ Ba Lẹ (nay là Ba Le Sandwiches & Bakery) mở thêm một vài tiệm mới ở các tiểu bang và từ năm 2000 đă có mặt ở các thị trường Nhật, Singapore, Bắc Kinh…”, chủ hiệu Ba Le ở Boston kể với tôi.
Trước khi đến Boston, khi đi xe đ̣ từ Los Angeles đến San Jose của hăng xe đ̣ Hoàng, mỗi hành khách đều được nhận một ổ bánh ḿ Việt Nam và chai nước uống. Bạn tôi nói, người Việt đi đâu th́ có ổ bánh ḿ đi theo đến đó!
***
Tóm lại, cái bánh ḿ có gốc từ Pháp mà nhà văn Nguyễn Văn Xuân từng nói, cũng theo tôi “lưu lạc” từ ấu thơ cho đến lúc đă về già, “lưu lạc” từ Hội An đến Sài G̣n và trên đất Mỹ… Nhưng tôi chưa bao giờ quên những chiếc bánh ḿ “bụp” ở ḷ bánh của d́ tôi từ những ngày tản cư từ quê ra phố, cũng như sẽ rất khó quên cái sự thèm một khúc bánh ḿ trong những ngày cả thành phố bị phong tỏa v́ đại dịch Covid-19.