Cách đây 33 năm, ông đă được công nhận là liệt sĩ. Gia đ́nh ông đă lập bàn thờ và hưởng chế độ gia đ́nh liệt sĩ. Ông đă không liên lạc với gia đ́nh 20 năm, ông Huỳnh Liêu t́m đường về quê ở miền Tây khi đă có 8 đứa con với người vợ Khmer.
Những ngày qua, người dân miền Tây vẫn chưa hết râm ran chuyện hy hữu xảy ra tại TP Cần Thơ, khi rạng sáng mùng 5 Tết Mậu Tuất, "liệt sĩ" Trương Văn Chóng trở về nhà sau 33 năm được cho đă hy sinh ở chiến trường Campuchia.
Trường hợp trên không phải lần đầu tiên "liệt sĩ trở về" ở Cần Thơ, mà 17 năm trước có một người được Tổ quốc ghi công đă về nhà trong sự ngỡ ngàng của một gia đ́nh nghèo ở phường Trường Lạc, quận Ô Môn, TP Cần Thơ.
Trở về với duy nhất bộ quần áo rách
Bà Huỳnh Thị Kim Liên (65 tuổi) ở khu vực B́nh Lợi, phường Trường Lạc, cho biết gần 40 năm trước gia đ́nh rất nghèo, không đất sản xuất. Thấy cha mẹ vất vả làm thuê để nuôi các con, em của bà là Huỳnh Liêu t́nh nguyện đi bộ đội ở chiến trường Campuchia khi ở tuổi 17.
Ông Huỳnh Liêu cùng người thân. Ảnh gia đ́nh cung cấp.
Gia đ́nh bà Liên sau đó mất tung tích của Liêu. Đến năm 1995, Huỳnh Liêu được ghi tên vào bằng Tổ quốc ghi công và cha mẹ ông bắt đầu nhận chế độ của người có con là liệt sĩ.
"Khi gia đ́nh nhận bằng Tổ quốc ghi công thằng Liêu th́ mọi người tin chắc rằng em tôi đă hy sinh ở Campuchia nên lập bàn thờ. Vậy mà đến tháng 8 âm lịch năm 2001, khi bà con đang chuẩn bị lễ Đôn Ta của đồng bào Khmer th́ thằng Liêu đột ngột trở về", người chị kể.
Lúc đó, gia đ́nh bà Liên không ai tin chuyện ông Liêu trở về sau 17 năm nhập ngũ rồi mất liên lạc. Và người nhà nhận ra mặt của ông Liêu nhưng họ cũng bán tín bán nghi v́ giữa nhà là bàn thờ, trên vách th́ treo bằng Tổ quốc ghi công ghi rơ tên "liệt sĩ" Huỳnh Liêu.
"Thấy không ai tin nên trước mặt cha mẹ và mấy người bà con, em tôi kể một dọc tên ông bà nội, ngoại và chú bác, cô d́... Nó kể đến đâu gia đ́nh khóc đến đó và khi vạch đầu Liêu ra để xem vết sẹo mà tôi gây ra th́ mọi người mới tin đó là nó", bà Liên nhớ lại phút trùng phùng với "liệt sĩ" Liêu.
Mừng vui khi Huỳnh Liêu trở về nhưng mọi người không khỏi đau xót khi thấy ông không mang theo tài sản ǵ ngoài bộ quần áo rách mặc trên người. Lúc đó, xe ôm chở ông Liêu vào nhà cũng không lấy tiền v́ họ thấy khách quá nghèo.
Dắt về quê đàn con nheo nhóc
Theo bà Liên, do mặc cảm nghèo khó, khi đó ông Liêu nói nếu gia đ́nh không nhận hoặc chẳng ai nh́n ra th́ sẽ quay về Campuchia. Tuy nhiên, điều đó đă không xảy ra khi ông Liêu quỳ lạy cha mẹ, chị em theo phong tục của người Khmer và kể ra tên tuổi của tất cả những người thân.
Ngay trong đêm trùng phùng, bát hương trên bàn thờ ông Liêu được gia đ́nh đập bỏ. Suốt hai tháng sau đó, gia đ́nh liên tục có khách v́ bà con xa gần đến chúc mừng "người trở về từ cơi chết".
Bà Huỳnh Thị Kim Liên kể chuyện đứa em "liệt sĩ". Ảnh: Nhật Tân.
Không rành tiếng Việt, qua điện thoại với người phiên dịch từ Campuchia, ông Liêu kể rằng trong một trận đánh đầu năm 1979, ông bị thương ở chân và điếc một bên tai. Khi chạy vào rừng ông được người dân bản địa bó thuốc và cho ăn uống.
Khi hồi phục th́ tôi mất liên lạc đơn vị, được bà con bên này cho ở nhờ để làm rẫy và chăn nuôi. Có một gia đ́nh sau đó gả con gái cho ông và bà này là vợ ông bây giờ.
Điều bất ngờ nhất mà bà Liên kể về em trai là hai tháng sau khi t́m đường về quê, ông Liêu xin phép cha mẹ quay lại Campuchia để đón vợ với 8 đứa con về Cần Thơ. Khi xe đ̣ từ Châu Đốc về Cần Thơ dừng lại ở bến xe Ô Môn, mọi người thấy các con của ông Liêu đứa nào cũng quấn xà rông.
"Nh́n đàn con của thằng Liêu mà bà con ai cũng hết hồn. 8 đứa con của nó đứa lớn c̣n có áo, đứa nhỏ th́ ở trần. Lúc đó đứa nhỏ nhất c̣n bồng trên tay, bị kiến cắn khắp người", người chị nhớ lại.
Hai tháng sau đó, ông Liêu đưa vợ con trở lại Campuchia và sống đến nay. Vợ ông sinh thêm đứa con thứ 9 trước khi "liệt sĩ" về lại Cần Thơ lần nữa vào năm 2006 để chịu tang cha.
Ông Trần Văn Minh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Trường Lạc, cho biết khi ông Liêu trở về th́ ông làm Xă đội trưởng. Sau khi ông Minh báo với chính quyền về trường hợp hy hữu này th́ cơ quan chức năng của tỉnh Cần Thơ (cũ) đến xác minh gần một tuần mới hoàn tất các thủ tục công nhận ông Liêu c̣n sống.
Ngành chức năng sau đó thu lại bằng Tổ quốc ghi công và cắt chế độ hỗ trợ liệt sĩ của ông Liêu. Đối với những chế độ đă cấp trước đó cho cha mẹ ông Liêu, ông Minh cho biết gia đ́nh này không bị truy thu.
Sau 33 năm mất tích khi làm nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia, rạng sáng mùng 5 Tết, ông Trương Văn Chóng đập cửa nhà bà Nía và lớn tiếng gọi tên anh ruột là Tư Cao ở xă Định Môn, huyện Thới Lai (TP Cần Thơ). Người em thứ tám của "liệt sĩ" tưởng hàng xóm say rượu đến quậy phá nên đuổi ông Chóng đi. Khi hai người đang cự căi th́ người mẹ xuất hiện. Ông Tư Cao sau đó chạy qua và chị ông Chóng cũng nhận ra người em mà gia đ́nh lập bàn thờ từ năm 1985.